गाईड · दुकानाचे बिल
दुकानाचे बिल कसे बनवायचे: 4 पद्धती (हाताने, कॉम्प्युटर, ऑनलाइन, मोबाईल)
दुकानाचे बिल कसे बनवायचे? (bill kase banvayche)
दुकानाचं बिल चार पद्धतींनी बनतं: छापलेल्या बिल बुकमध्ये हाताने, कॉम्प्युटरवर Excel किंवा बिलिंग सॉफ्टवेअरने, ब्राउझरमधल्या फ्री ऑनलाइन बिल मेकरने, किंवा मोबाईलच्या बिलिंग ॲपने. प्रत्येक बिलावर दुकानाचं नाव-पत्ता, क्रमाने बिल नंबर, तारीख, वस्तू, नग, दर आणि एकूण हवं, आणि एक प्रत दुकानात राहायला हवी; GST नोंदणी असलेल्या दुकानाच्या बिलावर GSTIN, HSN आणि CGST + SGST सुद्धा. रोज जास्त बिलं होत असतील तर मोबाईल ॲप सगळ्यात जलद: बेरीज, बिल नंबर आणि GST आपोआप.
कार्ड नाही · ॲपमध्ये जाहिराती नाहीत · तुमची बिलं, ग्राहक आणि उधारी तुमचीच: पैसे भरले नाहीत तरी काहीही डिलीट होत नाही
5 स्टेपमध्ये दुकानाचं बिल
ठरवा: GST बिल की साधं बिल
GST नोंदणी असेल तर टॅक्स इन्व्हॉइस (GSTIN, HSN, CGST + SGST). नोंदणी नसेल तर साधं बिल किंवा कॅश मेमो, ज्यात GST ची एकही ओळ नसते.
पद्धत निवडा
बिल बुक (हाताने), कॉम्प्युटर (Excel किंवा ब्राउझरमध्ये बिलिंग), फ्री ऑनलाइन बिल मेकर, की मोबाईलचं बिलिंग ॲप. रोज किती बिलं होतात त्यावरून ठरवा.
दुकानाची माहिती आणि बिल नंबर
वर दुकानाचं नाव, पत्ता आणि फोन (GST असेल तर GSTIN). प्रत्येक बिलाला क्रमाने नवीन नंबर आणि तारीख.
वस्तू, नग, दर आणि एकूण
प्रत्येक वस्तूची ओळ: नाव, नग, एका नगाचा दर आणि रक्कम. मग डिस्काउंट, एकूण आणि पेमेंट कसं झालं (रोख, UPI, उधारी).
ग्राहकाला द्या, प्रत ठेवा
बिल ग्राहकाला द्या (कागदावर, प्रिंट किंवा WhatsApp वर) आणि त्याची प्रत दुकानात ठेवा. चुकीचं बिल फाडू नका, त्यावर “रद्द” लिहून ठेवा.
4 पद्धतींची तुलना: तुमच्यासाठी कोणती?
| पद्धत | प्रत्येक बिलाला मेहनत | बेरीज आणि GST | जुनं बिल शोधणं | WhatsApp वर | खर्च |
|---|---|---|---|---|---|
| बिल बुक (हाताने) | जास्त: लिहिणं आणि बेरीज | हाताने, चुकीची भीती | बुकमधली प्रत, पानं उलटून | फोटो काढून | बिल बुक छपाई |
| कॉम्प्युटर (Excel / ब्राउझर) | मध्यम: कॉम्प्युटर चालू हवा | Excel च्या फॉर्म्युलाने, किंवा आपोआप | Excel: प्रत्येक बिल वेगळी फाइल; बिलिंग सॉफ्टवेअर: शोधून | PDF बनवून | कॉम्प्युटर; Excel फॉरमॅट फ्री |
| फ्री ऑनलाइन बिल मेकर | कमी: ब्राउझरमध्ये भरा | आपोआप (कपड्यांवर 5% / 18% सुद्धा) | सेव्ह होत नाही | बिलाचा मेसेज, एका टॅपने | फ्री, लॉगिनशिवाय |
| मोबाईल बिलिंग ॲप | सगळ्यात कमी: टॅप करा, सेव्ह | आपोआप | नंबर, नाव किंवा मोबाईलने, फोन आणि कॉम्प्युटर दोन्हीवर | PDF बिल, एका टॅपने | Tap & Bill: 14 दिवस फ्री, नंतर ₹199/महिना पासून |
सरळ सल्ला: आठवड्याला थोडीच बिलं होत असतील तर बिल बुक किंवा फ्री बिल मेकर पुरेसा. रोज बरीच बिलं, उधारी, माल बदलून देणं आणि रोजच्या विक्रीचा हिशोब हवा असेल तर मोबाईल ॲप घ्या. काउंटरवर कॉम्प्युटर असेल तर तेच बिलिंग ब्राउझरमध्येही चालतं.
बिलावर काय काय लिहायलाच हवं
| काय लिहायचं | साधं बिल (GST नाही) | GST बिल (टॅक्स इन्व्हॉइस) |
|---|---|---|
| वर शीर्षक | बिल / कॅश मेमो | TAX INVOICE / टॅक्स इन्व्हॉइस |
| दुकान | नाव, पत्ता, फोन | नाव, पत्ता आणि 15 अक्षरांचा GSTIN (महाराष्ट्रात 27 ने सुरू होतो) |
| बिल नंबर आणि तारीख | प्रत्येक बिलाचा वेगळा नंबर, क्रमाने | क्रमाने, 16 अक्षरांपर्यंत; एका आर्थिक वर्षात एक नंबर एकदाच |
| ग्राहक | नाव आणि मोबाईल असलेलं बरं; उधारीसाठी गरजेचं | नोंदणीकृत ग्राहकाचा GSTIN; GST नसलेल्या ग्राहकाचं ₹50,000 किंवा जास्तचं बिल असेल तर नाव-पत्ता |
| प्रत्येक वस्तूची ओळ | नाव, नग, दर, रक्कम | नाव, HSN कोड, नग, डिस्काउंटनंतरची करपात्र रक्कम |
| टॅक्स | टॅक्सची ओळ नाही | GST चा दर, CGST + SGST ची रक्कम (दुसऱ्या राज्यात IGST) |
| खाली | डिस्काउंट, एकूण, पेमेंट कसं झालं | एकूण; कागदी बिलावर सही |
GST नोंदणी नसेल तर बिलावर GSTIN, “टॅक्स इन्व्हॉइस” किंवा “GST सहित” लिहू नका, आणि ग्राहकाकडून GST च्या नावाने पैसे घेऊ नका (CGST कायदा, कलम 32). कंपोझिशन असलेलं दुकान टॅक्स इन्व्हॉइस नाही, तर बिल ऑफ सप्लाय देतं. GST बिलाची पूर्ण माहिती: GST बिल कसे बनवायचे.
पद्धत 1: बिल बुकमध्ये (हाताने)
- फॉरमॅट निवडा: GST नसेल तर A5 चं साधं बिल (PDF), GST असेल तर A4 टॅक्स इन्व्हॉइस (PDF). दोन्ही मराठीत, फ्री. हे कपड्याच्या दुकानासाठी बनवलेले आहेत; दुसऱ्या दुकानांनी “साईज / रंग” कॉलम रिकामा सोडावा.
- प्रेसवाल्याला दुकानाचं नाव, पत्ता, फोन (आणि GSTIN) देऊन छापून घ्या. पानांवर क्रमाने नंबर टाकून घ्या आणि प्रत्येक बिलाच्या दोन प्रती (ग्राहकाची आणि दुकानाची) ठेवा.
- प्रत्येक बिलावर तारीख लिहा, बेरीज दोनदा तपासा आणि पेमेंट कसं झालं (रोख, UPI, उधारी) ते लिहा.
- चुकीचं बिल फाडू नका: त्यावर “रद्द” आणि कारण लिहा, सगळ्या प्रती बुकमध्येच राहू द्या आणि पुढच्या नंबरवर नवीन बिल बनवा.

Excel आणि Word फाइल, प्रत्येक कॉलममध्ये काय लिहायचं आणि बिल बुक छापताना काय पाहायचं: मराठी बिल बुक फॉरमॅट.
पद्धत 2: कॉम्प्युटरवर
Excel मध्ये: फ्री Excel फॉरमॅट (मराठी) उघडा. त्यात नग × दर, डिस्काउंट, GST (कपड्यांवर प्रत्येक पीसवर 5% किंवा 18%) आणि एकूणचे फॉर्म्युले आधीच आहेत. प्रत्येक बिलासाठी फाइलची प्रत बनवा, बिल नंबर आणि तारीख बदला, वस्तू भरा आणि प्रिंट करा किंवा PDF सेव्ह करा. अडचण: प्रत्येक बिल वेगळी फाइल, ग्राहकांची नोंद, उधारी किंवा रोजच्या विक्रीची बेरीज नाही, आणि जुनी फाइल चुकून बदलू शकते.
ब्राउझरमध्ये बिलिंग (इन्स्टॉल न करता): Tap & Bill कॉम्प्युटरच्या Chrome किंवा Edge मध्ये चालतं: वस्तूवर क्लिक करा किंवा / दाबून वस्तू शोधा, ग्राहक टाका, Ctrl + Enter ने सेव्ह करा आणि कोणत्याही प्रिंटरवर छापा. कॉम्प्युटरच्या स्क्रीनही मराठीत (सेटिंग्ज → भाषा). फोन आणि कॉम्प्युटर एकाच अकाउंटमध्ये, त्यामुळे स्टाफने फोनवर केलेलं बिलही कॉम्प्युटरवर दिसतं. Billing on computer (English)

पद्धत 3: ऑनलाइन किंवा PDF मध्ये
फोन किंवा कॉम्प्युटरच्या ब्राउझरमध्ये फ्री GST बिल मेकर उघडा (इंग्रजी आणि हिंदीत): दुकानाची माहिती एकदा, मग ग्राहक आणि वस्तू लिहा. GST आपोआप लागतो, रक्कम अक्षरीही येते. “Print / Save PDF” दाबून प्रिंटरमध्ये “Save as PDF” निवडलं की बिल PDF बनतं; “Send on WhatsApp” ने बिलाचा मेसेज ग्राहकाच्या चॅटमध्ये उघडतो. ना लॉगिन, ना पैसे. कमी: बिल कुठेही सेव्ह होत नाही, त्यामुळे PDF किंवा प्रिंट स्वतःकडे ठेवा.
पद्धत 4: मोबाईलवर बिल कसे बनवायचे
ॲप उघडा: “नवीन बिल”
Tap & Bill ॲप उघडलं की पहिली स्क्रीनच नवीन बिल असते. कपड्याच्या दुकानाला वस्तूंच्या टाइल (शर्ट, साडी, जीन्स) दिसतात; चहा-नाश्ता आणि किराणा दुकानासाठी “झटपट बिल” चं कीपॅड आहे.
वस्तूवर टॅप करा की रक्कम लिहा
वस्तूवर टॅप करा (पुन्हा टॅप = नग वाढतो), घासाघीस झाली असेल तर फक्त या बिलात दर बदला, किंवा “झटपट बिल” मध्ये रक्कम लिहून “बिलात जोडा” दाबा.
“ग्राहकाची माहिती” आणि पेमेंट
ग्राहकाचा मोबाईल नंबर टाका (जुन्या ग्राहकाचं नाव आपोआप येतं) किंवा “वॉक-इन ग्राहक” ठेवा. “पेमेंट कसं” मध्ये रोख, UPI, कार्ड, विभागून किंवा उधारी निवडा.
“सेव्ह करा आणि प्रिंट करा”
सेव्ह करताच बिलाला पुढचा नंबर मिळतो (उदा. INV-0042), बिल थर्मल प्रिंटरवर छापलं जातं आणि ग्राहकाची WhatsApp चॅट PDF बिलासह उघडते. प्रिंटर नसेल तर “सेव्ह करा आणि पाठवा”.

पहिलं बिल बनवायला दोन-तीन मिनिटं लागतात; नंतर बहुतेक बिलं 30 सेकंदांपेक्षा कमी वेळात होतात. ॲपची भाषा प्रत्येक फोनवर वेगळी निवडता येते (सेटिंग्ज → ॲपची भाषा → मराठी). बिलाची भाषा सेटिंग्जमध्ये मराठी ठेवली तर बिलाची PDF आणि कॉम्प्युटरवरून छापलेलं बिल मराठीत बनतं. फोनवरून थेट Bluetooth किंवा Wi-Fi थर्मल प्रिंटरवर छापलेली पावती मात्र इंग्रजीत असते, कारण हे प्रिंटर मराठी अक्षरं छापू शकत नाहीत. इंटरनेट नसलं तरी Android ॲपमध्ये बिल बनतं आणि छापलं जातं; नेट आलं की आपोआप सिंक होतं. ॲप डाउनलोड: Tap & Bill Android ॲप.
उदाहरण: तीन दुकानांची बिलं
किराणा (GST नाही, किलोवर सुटा माल)
किराणा दुकानात वजनावरचा माल जास्त असतो. Tap & Bill मध्ये सेटिंग्ज → बिलिंग → “वजन / मीटरने विकल्या जाणाऱ्या वस्तू (kg, m, L)” चालू करा (प्रत्येक प्लॅनमध्ये) आणि सुटे तांदूळ, डाळ, साखर किलोत विका, दर प्रति किलो. बिलात वस्तूवर टॅप करा, 500 ग्रॅम किंवा 1 किलो दाबा, वजन लिहा, किंवा “₹ चे” मध्ये ग्राहकाने मागितलेली रक्कम:
| वस्तू | कशी टाकली | प्रमाण × दर | रक्कम |
|---|---|---|---|
| आटा 5 kg (पाकीट) | टाइलवर टॅप | 1 × ₹260 | ₹260 |
| तूरडाळ (सुटी) | पॅडचं बटण: 500 ग्रॅम | 0.5 kg × ₹160/kg | ₹80 |
| तांदूळ (सुटा) | “₹ चे” मध्ये 50 लिहिले | 1.053 kg × ₹47.50/kg | ₹50 |
| साबण | टाइलवर 3 वेळा | 3 × ₹40 | ₹120 |
| एकूण | ₹510 |
तांदूळ ₹50 चा मागितला होता, म्हणून ॲपने 1.053 kg काढलं आणि ओळ बरोबर ₹50 राहिली. तराजू ॲपला जोडला जात नाही: आपल्या काट्यावर तोला आणि वजन टाका. ग्राहक UPI ने देतो: स्क्रीनवर ₹510 चा QR येतो. पक्क्या ग्राहकाचं महिन्याचं खातं असेल तर पेमेंटमध्ये “उधारी” निवडा; रक्कम त्याच्या खात्यात जमा होते आणि महिन्याच्या शेवटी WhatsApp वर आठवण करून देता येते. किराणा दुकानांसाठी (English)
चहाची टपरी किंवा अमृततुल्य (गर्दीत वॉक-इन बिल)
कटिंग चहा ₹15 × 4 = ₹60, क्रीमरोल ₹20 × 2 = ₹40, एकूण ₹100, रोख. वॉक-इन बिलात ग्राहकाचं नाव किंवा नंबर विचारावा लागत नाही; बिल फक्त छापलं जातं, WhatsApp वर जात नाही. रात्री रिपोर्टमध्ये रोख आणि UPI वेगवेगळे दिसतात. चहा आणि कॅफेसाठी (English)
कपडे (GST नोंदणी, GST वरून)
| वस्तू | किंमत (GST शिवाय) | GST | CGST | SGST | एकूण |
|---|---|---|---|---|---|
| कुर्ती | ₹1,000 | 5% | ₹25 | ₹25 | ₹1,050 |
| लेहेंगा | ₹3,000 | 18% | ₹270 | ₹270 | ₹3,540 |
| एकूण | ₹4,000 | ₹295 | ₹295 | ₹4,590 |
कपड्यांवर GST प्रत्येक पीसवर लागतो: एका पीसची किंमत डिस्काउंटनंतर ₹2,500 पर्यंत असेल तर 5%, त्यापेक्षा जास्त असेल तर 18% (22 सप्टेंबर 2025 पासून). ॲपमध्ये “कपड्यांचा नियम” निवडला की दर आपोआप लागतो. तुमच्या मालाचा दर तुमच्या CA कडून खात्री करून घ्या.
Tap & Bill मध्ये काय नाही
- फोनवरून थर्मल प्रिंटरवर छापलेली पावती इंग्रजीत असते (मराठी अक्षरं हे प्रिंटर छापत नाहीत); मराठी बिल PDF आणि कॉम्प्युटर प्रिंटमध्ये मिळतं.
- Tap & Bill च्या नंबरवरून आपोआप जाणाऱ्या WhatsApp बिलाचा मेसेज मराठी दुकानासाठी हिंदीत जातो; मराठी मेसेज अजून नाही.
- दुसऱ्या राज्यात माल पाठवायचं IGST बिल, ई-इन्व्हॉइस आणि ई-वे बिल नाही. iPhone ॲप नाही: iPhone किंवा iPad वर Safari मध्ये वेब ॲप चालतं.